Dlaczego mózg obniża produkcję serotoniny

ciekawostki ze świata neurodietetyki

Nie chodzi o tzw. nieprzerobione traumy, a metabolizm tryptofanu, jak zasugerował profesor Łapin. Czyżby przełom w zrozumieniu i leczeniu lekoopornej depresji?

Przyjrzyjmy się temu po kolei!
 

CZĘŚĆ I

Dość powszechnie występujący w pożywieniu tryptofan, będący naturalnym źródłem serotoniny, może być metabolizowany już w jelitach. Ważną rolę odgrywa tu mikrobiota, produkując z niego pro- i przeciwzdrowotne substancje.

To tutaj tryptofan przekształca się między innymi w 5-HTP, a z niego w serotoninę, która również w jelitach ma swoje receptory, wpływające nie tyle na nastrój, co perystaltykę. Dlatego leki SSRI nie pozostają obojętne dla układu pokarmowego, który ma tu swój niezależny, enteryczny układ nerwowy.

Dużo istotnych przemian tryptofanu zachodzi również w tkankach obwodowych, w tym w wątrobie, gdzie wspiera syntezę białek oraz produkcję energii w komórkach wielu tkanek. Pozostała pula tryptofanu trafia także do płuc, grasicy, nadnerczy, gdzie może przekształcić się w tryptaminę, z której powstaje metylotryptamina, a z niej DMT. Tak – DMT! Ale w śladowych ilościach, więc nie jest w stanie wywołać stanów psychodelicznych.
 

Mikrobiota w akcji

No dobrze, ale ile tryptofanu zostanie dla mózgu? Jeśli mamy nierównowagę mikrobioty w jelitach i dużo mikroorganizmów wsuwających tryptofan, to mogą obniżyć pulę tryptofanu dla mózgu. Ale to nie wszystko! Różne mikroby produkują z tryptofanu różne metabolity. Próbowałem to rozrysować i okazało się to tak skomplikowane, że pozwolę sobie tu ograniczyć się do podstawowych gałęzi. Mamy zatem w jelitach oprócz serotoniny i tryptamin także indole, a wśród nich na przykład:
 

1. IPA - łatwo zapamiętać? 😉 Ale chodzi o indol-3-propionowy produkowany, np. przez Clostridium sporogenes. Ma szerokie działanie prozdrowotne. Z jednej strony wzmacnia barierę jelitową, a jeśli sam się przez nią przedostanie, a dalej do mózgu, to działa tam przeciwzapalnie.
    
2. Skatol metabolizowany przez Bacteroides oraz inne szczepy Clostridium. W małych ilościach działający neutralnie a nawet wspierający barierę jelitową. W dużych, może zmniejszać szczelność jelit, zwiększając tym samym ryzyko stanu neurozapalnego. Jego woń bywa istotną składową zapachu kupy i to właśnie skatol wytwarza się także podczas podgrzewania tytoniu…
    
3. Indoksylosiarczany (od E. coli, Proteus, Bacteroides, Clostridium), będące markerami dysbiozy (zaburzonej równowagi mikrobioty jelitowej) czy też SIBO (zbyt wiele bakterii w jelicie cienkim). Mało tego. Te substancje przedostając się regularnie do krwi (o nadmiernej przepuszczalności bariery jelitowej wywołanej dietą lub stresem pisałem wcześniej) będą stymulować stan zapalny w mózgu. On nie boli. On powolutku obniża nastrój, poziom energii, zaburza sen, przyćmiewa umysł mgłą.
   
   Tymczasem, jeśli tryptofan trafia w końcu do bariery krew-mózg, to tu wraz z innymi dużymi aminokwasami konkuruje o transporter LAT1. O tym, co sprzyja wtedy tryptofanowi (czyli pośrednio serotoninie) napiszę przy innej okazji. Załóżmy, że wystarczająca jego pula dostanie się do mózgu…

Straż pożarna

Ale w stanie zapalnym, nawet niskiego nasilenia, reakcja też musi być profesjonalna. Tak jak straż pożarna wezwana do pożaru popędzi na sygnale bez względu czy na miejscu zastanie ognisko, zgliszcza czy płonący dom, tak i tu organizm przystąpi do reakcji obronnej. Wyprodukuje do tego m.in. kynureninę. A co z nią dalej? I tu rodzi się całe drzewo możliwych. Dla uproszczenia powiem, że część z nich chroni neurony, działa przeciwzapalnie i bierze udział w produkcji energii. Są też takie, które wywołują lub podtrzymują stan zapalny, a nawet działają toksycznie lub indukują lęki (np. kwas chinolinowy – o tym więcej w kolejnym tekście). I tu jest sedno! Wiecie, z czego powstaje kynurenina? Tylko i wyłącznie z tryptofanu!!!

Co więcej, w stanie zapalnym priorytet biorą enzymy przekształcające tryptofan w kynureninę, więc brakuje go dla serotoniny i tym samym dla jej metabolitu, czyli ważnej dla snu melatoniny! To również dlatego mamy gorszy nastrój i problemy ze snem podczas przeziębienia. Ale przetrwanie biologiczne ma swoje priorytety.

W 2013 udowodniono, że leczenie ciężkiej depresji przy użyciu SSRI było mniej efektywne u pacjentów, którzy mieli wyższe poziomy IL-6, czyli cytokiny produkowanej przez organizm podczas stanu zapalnego - służy ona przekazywaniu informacji właśnie o tym, że jest stan zapalny. W 2020 metaanaliza 52 prac wykazała, że wyższe poziomy białka CRP we krwi korelowały z gorszą odpowiedzią na leczenie SSRI. Dodatkowo przy depresji atypowej (z hipersomnią, objadaniem się lub wzmożoną wrażliwością na odrzucenie albo uczucie ciężkości kończyn) niepowodzenie terapii było 3,2 razy wyższe!
 

Niespodzianka

Wiemy to od 2013 roku? Chwileczkę. Profesor Igor Łapin jako pierwszy przedstawił spójną kynureninową hipotezę depresji, zwracając uwagę na to, że stan zapalny „kradnie” serotoninie tryptofan w kierunku szlaku kynureninowego. Było to w roku 1969...
Mamy rok 2025. Jak często weryfikuje się czy depresja ma podłoże zapalne i celuje w przyczynę? Na NFZ nie tylko nie można oznaczyć poziomu IL-6, ale nawet standardowe CRP oznaczane jest dopiero od 1 mg wzwyż. Dopiero za dopłatą można oznaczyć wysokoczułe CRP (tzw. hs-CRP).

Czy dietą i suplementacją można wesprzeć wyjście z lekoopornej depresji? Tak i są na to badania. Jednak intuicyjne suplementowanie tryptofanem często nie poprawia samopoczucia. Czasem może dać paliwo patogenom w jelitach albo więcej substratu dla kynureniny.

Co ważne, zaogniona depresja i zaburzenia lękowe mogą modulować pracę jelit i skład mikrobioty, i koło się kręci.

CDN

Tymczasem zapraszam do kontaktu osoby chcące wesprzeć swój nastrój lub sen poprzez dietę i suplementację. Ponadto nadal szukam pacjenta z lekooporną depresją na bezpłatne konsultacje w ramach mojej pracy dyplomowej na studiach z psychodietetyki (szczegóły na mojej tablicy we wcześniejszym poście).

Tekst bazuje na pracach: Łapin (1969); Raison (2009-2010); Dantzer et al. (Biol Psychiatry, 2011); Yoshimura i wsp. (2013); Roager (2018); Osimo i wsp. (2020); Correia (2022); Hazrati (2024)